سینوس‌ها حفراتی توخالی و مملو از هوا هستند که در استخوان‌های صورت و جمجمه قرار دارند. این حفرات از طریق مجاری باریکی به حفره بینی متصل می‌شوند. سطح داخلی سینوس‌ها با مخاطی پوشیده شده است که به‌طور طبیعی روزانه حدود یک لیتر ترشحات شفاف تولید می‌کند. این ترشحات از طریق مجاری سینوسی به داخل بینی هدایت شده و توسط مژک‌های مخاطی به سمت حلق رانده و در نهایت بلعیده می‌شوند.
علاوه بر نقش پاک‌سازی، سینوس‌ها عملکردهای فیزیولوژیک مهمی ایفا می‌کنند:
- کاهش وزن جمجمه: وجود این فضای خالی باعث کاهش وزن استخوان‌های صورت می‌شود.
- تأثیر بر طنین صدا: این حفرات به صدا کیفیت و طنین خاصی می‌بخشند؛ گرفتگی سینوس‌ها (یا انسداد بینی) باعث تغییر صدا و تو‌دماغی شدن آن می‌شود.
- جذب ضربه: سینوس‌ها به عنوان ضربه‌گیر عمل کرده و در صورت بروز ضربات شدید به صورت، با شکستن استخوان‌های صورت، از انتقال مستقیم ضربه به جمجمه و آسیب به مغز جلوگیری می‌کنند.
سینوزیت چیست؟
سینوزیت به معنای التهاب و تورم مخاط پوشاننده حفرات سینوسی است که درون استخوان‌های صورت و اطراف بینی قرار دارند. در شرایط طبیعی، این حفرات با هوا پر شده‌اند و ترشحات شفاف تولیدشده در آن‌ها به‌راحتی از طریق مجاری باریک به داخل بینی تخلیه می‌شود. اما زمانی که بر اثر عواملی مانند عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی، سرماخوردگی، آلرژی یا ناهنجاری‌های ساختاری مانند انحراف تیغه بینی و پولیپ، این مجاری مسدود شوند، ترشحات به دام افتاده و محیطی مناسب برای رشد میکروب‌ها و بروز التهاب فراهم می‌آید.
این بیماری عموماً به دو شکل حاد و مزمن بروز پیدا می‌کند. در سینوزیت حاد که معمولاً کوتاه‌مدت است، بیمار علائمی نظیر گرفتگی و احتقان بینی، احساس درد و فشار در ناحیه پیشانی، گونه‌ها و دور چشم، سردرد و ترشحات غلیظ بینی را تجربه می‌کند که اغلب با درمان دارویی برطرف می‌شود. در مقابل، چنانچه انسداد مجاری تداوم یابد و بیماری بیش از ۱۲ هفته طول بکشد، به سینوزیت مزمن تبدیل شده که با ترشحات چرکی مداوم پشت حلق، کاهش حس بویایی و خستگی همراه است و در بسیاری از موارد به درمان‌های دارویی پاسخ نداده و نیازمند اقدامات تخصصی یا جراحی آندوسکوپی است.
سينوزيت حاد
در مبتلايان به آلرژي، مخاط بيني و سينوس ها متورم می گردد. این تورم باعث انسداد مجاري مرتبط كننده سينوس ها به بيني مي شود. از طرف ديگر آلرژي باعث افزايش ميزان ترشحات بيني و سينوس ها نیز مي شود. به دلیل دو عامل فوق، آلرژي می تواند باعث سینوزیت شود که به آن سینوزیت آلرژیک گفته می شود. در زمينه سينوزيت عفوني قضيه از اين هم ساده تر است. يعني همان‌طور كه حلق بدليل عفونت دچار تورم و ترشح مي شود، ميكروب مي تواند مخاط بيني و سينوس ها را نيز متورم نمايد. درمان سينوزيت حاد ،درماني دارويي متشكل از آنتي بيوتيك و دكونژستان هاي موضعي مثل قطرهَ فنيل افرين و ضد التهاب ها است.
سينوزيت مزمن
اما چه سينوزيتي مزمن تلقي مي شود و بايد به طريقه جراحي مداوا شود؟ اگر انسدادي در مسير تخليه ترشحات سينوس ايجاد شود و اين انسداد باعث تغييرات مزمن مخاط مفروش كنندهَ جدار سينوس ها شود، اصطلاحاً سينوزيت مزمن نامیده مي شود. علامت اصلی سینوزیت مزمن ترشحات عفونی مداوم پشت حلق است. سینوزیت مزمن به درمان دارویی جواب نمی دهد و درمان آن “جراحي” است. جراحي سینوس به دو روش معمولي و روش آندوسكوپيك انجام مي شود . در روش معمولي محتويات درون سينوس ها تخلیه می شود و در روش آندوسكوپيك مجاري سينوس به بيني را باز مي كنيم.
بیماری های مرتبط با سینوس توسط، متخصص گوش و حلق و بینی قابل تشخیص و درمان است، معمولا تشخیص و درمان توسط وارد کردن لنز آندوسکوپ داخل بینی و مشاهده دهانه سینوس ها میسر خواهد بود . در صورت رؤیت ترشحات چرکی در دهانه سینوس، سینوزیت چرکی مزمن تشخیص داده می شود. و نیز در صورت وجود ضایعه مادرزادی انحراف استخوان تیغه وسط بینی با استخوان های اطراف دهانه سینوس، نوع درمان متفاوت خواهد بود.
درمان سینوزیت
تا پیش از دهه ۱۹۶۰ میلادی، جراحی سینوس با ایجاد برش‌های خارجی روی صورت و تخلیه محتویات سینوس انجام می‌شد. از دهه ۱۹۸۰، روش آندوسکوپی عملکردی سینوس (FESS) ابداع شد که تحولی بزرگ در این زمینه ایجاد کرد. امروزه این روش نه تنها جایگزین جراحی‌های تهاجمی قدیم شده، بلکه در درمان پولیپ بینی، تومورهای هیپوفیز، انحراف تیغه بینی، باز کردن مجاری اشکی مسدود شده و کاهش فشار کاسه چشم (در بیماران مبتلا به گریوز) کاربرد گسترده‌ای دارد.
تفاوت‌های روش آندوسکوپی با جراحی سنتی
- حفظ ساختار: هدف در آندوسکوپی، باز کردن مجاری طبیعی سینوس و برقراری تهویه است، در حالی که در روش قدیمی هدف تنها تخلیه مکانیکی بود.
- تهاجم کمتر: عدم نیاز به برش‌های پوستی، درد کمتر و تورم ناچیز از مزایای اصلی آندوسکوپی است.
- میزان موفقیت: با حفظ عملکرد فیزیولوژیک سینوس‌ها، احتمال عود بیماری به‌مراتب کمتر است.
نکات کلیدی درباره جراحی آندوسکوپی سینویس
از آنجا که مجاری سینوسی در معاینه بالینی عادی به‌طور کامل قابل مشاهده نیستند، تهیه سی‌تی‌اسکن (CT Scan) پیش از جراحی الزامی است. تصاویر سی‌تی‌اسکن مانند نقشه راه برای جراح عمل کرده و علاوه بر تأیید تشخیص سینوزیت مزمن، انسدادها، ناهنجاری‌های آناتومیک (مانند انحراف تیغه بینی) و مسیر ایمن جراحی را مشخص می‌کند.
آمادگی قبل از عمل
پس از بررسی‌های بالینی و رادیوگرافیک، جراح اهداف جراحی و انتظارات را با بیمار مطرح می‌کند. عمل جراحی معمولاً با بیهوشی عمومی انجام می‌شود و مدت زمان آن حدود ۲ ساعت است.
توصیه‌های پس از عمل
- ترخیص: بیمار معمولاً چند ساعت پس از هوشیاری کامل و در صورت عدم بروز مشکل، از مرکز جراحی مرخص می‌شود.
- تامپون‌گذاری: در صورت استفاده از تامپون بینی، معمولاً پس از ۴۸ ساعت برداشته می‌شود.
- شست‌وشو: استفاده منظم از سرم‌های شست‌وشو (مانند کلروسدیم) طبق دستور پزشک جهت مرطوب نگه داشتن مخاط و پاک‌سازی لخته‌های خشک‌شده از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
- محدودیت‌های حرکتی: تا یک هفته باید از فین کردن خودداری شود و هنگام خواب، سر نسبت به سطح بدن کمی بالاتر قرار گیرد تا تورم کاهش یابد.
- پیگیری: مراجعه مجدد در هفته سوم پس از جراحی جهت تخلیه لخته‌های احتمالی و بررسی آندوسکوپیک وضعیت بهبود مخاط ضروری است.
کودکان: با توجه به اینکه سینوس‌ها تا دوران بلوغ در حال رشد و تکامل هستند، توصیه می‌شود جراحی سینوس در کودکان تنها در موارد بسیار خاص و با تشخیص دقیق متخصص انجام شود و در صورت امکان تا پایان سن بلوغ به تعویق بیفتد.
عوارض جراحی آندوسکوپی سینوس
عوارض جراحی آندوسکوپی سینوس معمولاً شایع نیستند، اما مانند هر عمل جراحی دیگری ممکن است رخ دهند. احتمال و شدت آن‌ها به نوع بیماری، وضعیت عمومی بیمار و پیچیدگی جراحی بستگی دارد. جراح پیش از عمل درباره خطرهای احتمالی و راه‌های کاهش آن‌ها توضیح می‌دهد. بروز هرگونه علامت نگران‌کننده پس از عمل باید با پزشک در میان گذاشته شود.
- خون‌ریزی: ممکن است حین عمل یا پس از آن رخ دهد و گاهی به درمان بیشتر نیاز داشته باشد.
- عفونت: احتمال عفونت پس از جراحی وجود دارد، هرچند با مراقبت مناسب معمولاً قابل‌کنترل است.
- تداوم یا بازگشت علائم: گرفتگی بینی، ترشحات یا سینوزیت ممکن است کاملاً برطرف نشوند یا در آینده دوباره بروز کنند.
- چسبندگی داخل بینی: در برخی موارد، بافت‌های داخل بینی به هم می‌چسبند و ممکن است به درمان نیاز داشته باشند.
- اختلال موقت بویایی: حس بویایی ممکن است برای مدتی کاهش یابد؛ به‌ندرت این اختلال طولانی‌مدت می‌شود.
- عوارض نادر چشمی یا نشت مایع مغزی‌نخاعی: به‌دلیل نزدیکی سینوس‌ها به چشم و قاعده جمجمه، این عوارض نادر اما جدی‌اند و نیازمند رسیدگی فوری پزشکی هستند.
بدون دیدگاه