لوزه کامی چیست؟

لوزه‌های کامی (Palatine Tonsils) همان توده‌های بافت لنفاوی آشنایی هستند که در دو طرف انتهای حلق جا خوش کرده‌اند و همراه با لوزه سوم، از نخستین خطوط دفاعی سیستم ایمنی بدن پس از تولد به شمار می‌روند. اغلب افراد تنها زمانی متوجه حضور این لوزه‌ها می‌شوند که با عوارضی چون گلودرد شدید، تب و دشواری در بلع مواجه شوند. نکته قابل توجه اینجاست که برخلاف لوزه سوم—که با افزایش سن تحلیل رفته و محو می‌شود—لوزه‌های کامی تا پایان عمر در دهان باقی می‌مانند؛ هرچند ممکن است به مرور زمان کوچک‌تر شوند، اما همواره مستعد آسیب، التهاب و ایجاد مشکلات تنفسی و ساختاری در گلو هستند.

با وجود نقش محافظتی لوزه‌ها به‌ویژه در سنین خردسالی، گاهی این ساختارها خود به کانونی از عفونت و دردسر تبدیل می‌شوند؛ از گیر افتادن ذرات غذا در شیارهای آن و ایجاد بوی نامطبوع دهان گرفته تا خروپف، آپنه خواب در بزرگسالی و حتی عوارض خطرناک قلبی و کلیوی در اثر عفونت‌های میکروبی درمان‌نشده. در چنین شرایطی، حفظ لوزه دیگر سودی ندارد و مداخله درمانی یا جراحی ضروری خواهد بود. در این مقاله قصد داریم به شکلی همه‌جانبه به بررسی لوزه‌های کامی، نشانه‌های هشداردهنده التهاب، تفاوت‌های تشخیصی مهم و به‌روزترین روش‌های درمان دارویی و جراحی بپردازیم.

لوزه کامی چیست و چه فرقی با لوزه سوم دارد؟

لوزه‌های کامی (که در اصطلاح پزشکی با نام‌های Palatine tonsils یا Faucial tonsils شناخته می‌شوند) دو توده برجسته از جنس بافت لنفاوی هستند که در سمت چپ و راست بخش انتهایی گلو جای گرفته‌اند. این بافت‌ها در هنگام باز کردن دهان و معاینه حلق، معمولاً به شکل توده‌های گوشتی به رنگ صورتی یا گاه متمایل به سفید دیده می‌شوند. لوزه‌های کامی به همراه لوزه سوم، بخشی از سیستم لنفاوی و دفاعی بدن را تشکیل می‌دهند و نخستین فیلتر در برابر میکروب‌ها، ویروس‌ها و ذرات خارجی هستند که از راه دهان وارد دستگاه گوارش و تنفس می‌شوند.

تفاوت بارز و بنیادین میان لوزه‌های کامی و لوزه سوم، در «ماندگاری» آن‌ها در طول عمر است. لوزه سوم (آدنوئید) که در بالاتر از سقف حلق و پشت حفره بینی قرار دارد، معمولاً پس از گذر از دوران کودکی و با رسیدن به سنین نوجوانی به مرور کوچک شده، تحلیل می‌رود و به‌طور خودبه‌خود از بین می‌رود. در مقابل، لوزه‌های کامی تا پایان عمر همراه فرد باقی می‌مانند؛ هرچند ممکن است بعد از بلوغ اندکی کوچک‌تر و جمع‌تر شوند، اما هیچ‌گاه ناپدید نمی‌شوند و حتی در سنین میانسالی و سالمندی نیز می‌توانند دچار التهاب یا عوارض جانبی گردند.

از نظر عملکردی، لوزه‌ها از همان روزهای پس از تولد نقشی اثرگذار در تکامل سیستم ایمنی نوزادان و خردسالان ایفا می‌کنند. با ورود عوامل بیماری‌زا به دهان، این بافت‌های لنفاوی باکتری‌ها و ویروس‌ها را به دام انداخته و با فعال‌سازی گلبول‌های سفید و تولید پادتن (آنتی‌بادی)، به آموزش و مقاوم‌سازی سیستم دفاعی کودک کمک می‌نمایند. البته این نقش حفاظتی بیشتر مربوط به سال‌های ابتدایی زندگی است؛ با رشد کودک و تکامل بخش‌های پیشرفته‌تر دستگاه ایمنی در سراسر بدن، وابستگی سیستم ایمنی به لوزه‌ها بسیار کمرنگ‌تر می‌شود و دیگر عضوی حیاتی به حساب نمی‌آیند.

لوزه کامی

علائم و عوارض التهاب لوزه کامی (تونسیلیت)

التهاب لوزه‌های کامی یا اصطلاحاً «تونسیلیت» (Tonsillitis)، زمانی رخ می‌دهد که این بافت‌های لنفاوی در اثر هجوم عوامل بیماری‌زا دچار آلودگی و واکنش دفاعی شدید شوند. شایع‌ترین نشانه‌های اولیه این عارضه شامل گلودرد شدید، سوزش هنگام بلع، قرمزی و تورم محسوس لوزه‌ها و تب است. اگرچه در نگاه اول تونسیلیت شبیه به یک سرماخوردگی یا گلودرد معمولی به نظر می‌رسد، اما وسعت عوارض آن فراتر از یک ناخوشی ساده است و بسته به سن بیمار و شدت درگیری، می‌تواند از اختلالات تغذیه‌ای در خردسالان تا عوارض تنفسی و حتی نارسایی‌های عضوی خطرناک پیشروی کند.

تاثیر تورم لوزه بر کودکان زیر ۵ سال

فضای دهان و گلوی کودکان در سنین زیر پنج سال هنوز به رشد و ابعاد نهایی خود نرسیده است؛ به همین دلیل، کوچک‌ترین تورم و افزایش حجم در لوزه‌های کامی، بخش زیادی از مجرای حلق را مسدود می‌کند. این تنگی مسیر موجب می‌شود کودک در تنفس عادی دچار مشکل شود و اغلب با دهان باز نفس بکشد. علاوه بر این، درد شدید ناشی از التهاب لوزه‌ها هنگام بلع، کودک را از خوردن غذا و حتی نوشیدن مایعات بازمی‌دارد. بی‌اشتهایی و ناتوانی در تغذیه مناسب می‌تواند خیلی سریع به ضعف بدنی، کم‌آبی و توقف وزن‌گیری منجر گردد. همچنین بزرگ شدن لوزه‌ها در این سن تکامل گفتار و ادای درست کلمات را مختل کرده و صدای کودک را تو‌دماغی یا خفه نشان می‌دهد.

شیارهای لوزه و بوی بد دهان

سطح لوزه‌های کامی دارای حفرات و فرورفتگی‌های طبیعی به نام «شیار» یا کریپت (Crypts) است. در برخی افراد، این شیارها به دلایل آناتومیک یا التهاب‌های پیشین بیش از حد پهن و عمیق می‌شوند. در طول زمان، ذرات غذا، سلول‌های مرده جداشده از سطح لوزه و ترشحات بزاقی در عمق این شیارها به دام می‌افتند. ترکیب این بقایا با باکتری‌های بی‌هوازی موجود در محیط دهان و حلق، منجر به فساد، تخمیر و ایجاد توده‌های پنیری و عفونی می‌شود که یکی از دلایل اصلی بوی بد دهان (هالیتوز مزمن) است؛ بویی پایدار که معمولاً حتی با مسواک زدن و استفاده از دهان‌شویه نیز برطرف نخواهد شد.

عوارض لوزه در بزرگسالان (بالای ۴۰ سال)

هرچند لوزه‌ها در دوران بزرگسالی به اوج فعالیت ایمنی خود پایان داده‌اند، اما در دهه‌های سوم و چهارم زندگی، به‌ویژه بعد از سن ۴۰ سالگی، باقی ماندن یا تورم این لوزه‌ها می‌تواند پیامدهای جدی به همراه داشته باشد. با افزایش سن و کاهش قوام بافت‌های نرم گلو در هنگام خواب، لوزه‌های حجیم به عقب افتاده و مسیر عبور هوا را به شدت تنگ یا کاملاً مسدود می‌کنند. نتیجه این انسداد فیزیکی، خروپف‌های شدید شبانه، پریدن مکرر از خواب با احساس خفگی، و حملات آپنه انسدادی خواب (قطع موقت تنفس) است. این اختلالات مانع از ورود اکسیژن کافی به مغز شده و در طول روز خستگی مفرط، کاهش تمرکز و خطر بیماری‌های قلبی-عروقی را برای فرد به دنبال دارد.

خطرات جبران‌ناپذیر عدم درمان

شاید نگران‌کننده‌ترین پیامد عدم پیگیری و درمان عفونت‌های مکرر لوزه، عوارض دیررس آن‌ها باشد. در مواردی که عامل التهاب، باکتری‌های خاصی نظیر «استرپتوکوک بتا همولیتیک گروه A» باشد و دوره درمانی دارویی به درستی طی نشود یا لوزه‌های چرکی به موقع جراحی نشوند، سموم باکتریایی و پاسخ‌های نابجای سیستم ایمنی می‌توانند به سایر بافت‌های حیاتی بدن حمله کنند. این وضعیت خطر بروز تب روماتیسمی و به تبع آن آسیب‌های غیرقابل برگشت به دریچه‌های قلب (روماتیسم قلبی) و همچنین درگیری سیستم تصفیه کلیه (گلومرولونفریت حاد پس از استرپتوکوک) را به شدت افزایش می‌دهد؛ عوارضی که ضرورت جدی گرفتن عفونت‌های شدید و لزوم تخلیه یا عمل جراحی لوزه‌ها را به اثبات می‌رساند.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *