حساسیت فصلی یا آلرژی، واکنش بیش‌ازحد سیستم ایمنی بدن به موادی مانند گرده گیاهان، گردوغبار، موی حیوانات و سایر عوامل محیطی است. این واکنش می‌تواند با علائمی مانند آبریزش بینی، عطسه، گرفتگی بینی، خارش و قرمزی چشم‌ها یا التهاب پوست همراه باشد.
یکی از روش‌های درمانی مؤثر برای کاهش حساسیت، ایمونوتراپی آلرژی است. در این روش، بدن به‌تدریج و با دریافت دوزهای کنترل‌شده‌ای از ماده حساسیت‌زا، تحمل بیشتری نسبت به آلرژن پیدا می‌کند و شدت علائم آلرژیک کاهش می‌یابد.
ایمونوتراپی چیست؟
ایمونوتراپی به روشی تخصصی برای درمان آلرژی گفته می‌شود که در آن مقدار مشخصی از آلرژن موردنظر، طبق برنامه‌ای منظم و تحت نظر پزشک به بدن داده می‌شود. این ماده می‌تواند به‌صورت تزریق زیرجلدی یا در برخی موارد به‌صورت قرص و قطره زیرزبانی مصرف شود.
در ابتدای درمان، مقدار آلرژن بسیار کم است و به‌تدریج افزایش پیدا می‌کند. هدف این روند آن است که سیستم ایمنی بدن به‌مرور زمان نسبت به ماده حساسیت‌زا واکنش کمتری نشان دهد. پس از رسیدن به دوز نگهدارنده، درمان برای مدتی ادامه پیدا می‌کند تا اثر آن تثبیت شود.
مدت زمان ایمونوتراپی معمولاً چند سال است و طول دقیق آن به نوع آلرژی، شدت علائم، آلرژن شناسایی‌شده و میزان پاسخ بدن بستگی دارد. این روش می‌تواند علائم آلرژی و نیاز به مصرف دارو را کاهش دهد، اما باید تنها پس از تشخیص دقیق و با تجویز متخصص آلرژی انجام شود.
ایمونوتراپی چگونه عمل می‌کند؟
ایمونوتراپی آلرژی روشی درمانی است که در آن مقدار مشخص و کنترل‌شده‌ای از ماده حساسیت‌زا یا آلرژن به بدن داده می‌شود. این کار با برنامه‌ای تدریجی و تحت نظر پزشک انجام می‌گیرد تا سیستم ایمنی به‌مرور زمان نسبت به آلرژن تحمل بیشتری پیدارژن تحمل بیشتری پیداادی، سیستم ایمنی فرد مبتلا به آلرژی در مواجهه با موادی مانند گرده گیاهان، گردوغبار یا شوره حیوانات واکنش بیش‌ازحد نشان می‌دهد. در طول ایمونوتراپی، تماس کنترل‌شده با آلرژن باعث می‌شود شدت این واکنش کاهش پیدا کند و علائم بیمار در مواجهه با ماده حساسیت‌زا کمتر شود.
مراحل اصلی عملکرد ایمونوتراپی عبارت‌اند از:
- ورود مقدار کنترل‌شده آلرژن به بدن: آلرژن موردنظر بر اساس نتیجه آزمایش‌ها و تشخیص پزشک انتخاب می‌شود و در دوز بسیار کم به بدن داده می‌شود.
- افزایش تدریجی دوز آلرژن: مقدار آلرژن در فواصل مشخص و با توجه به واکنش بدن افزایش می‌یابد تا سیستم ایمنی فرصت سازگاری داشته باشد.
- تنظیم پاسخ سیستم ایمنی: با ادامه درمان، واکنش شدید سیستم ایمنی کاهش می‌یابد و بدن به‌تدریج آلرژن را بهتر تحمل می‌کند.
- کاهش واکنش‌های حساسیتی: پس از رسیدن به دوز نگهدارنده، علائمی مانند عطسه، آبریزش بینی، خارش، اشک‌ریزش و تنگی نفس ممکن است کاهش پیدا کند.
- کاهش شدت علائم در طول زمان: اثر ایمونوتراپی معمولاً تدریجی است و در بسیاری از بیماران طی ماه‌های نخست یا سال اول درمان، کاهش عل می‌شود. میزان پاسخ به درمان در افراد مختلف متفاوت است.
چه آلرژن‌هایی با ایمونوتراپی درمان می‌شوند؟
ایمونوتراپی معمولاً برای آلرژن‌هایی انجام می‌شود که ارتباط آن‌ها با علائم بیمار از طریق شرح حال و آزمایش‌های تخصصی تأیید شده باشد. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
- گرده گیاهان و درختان
- گردوغبار و مایت‌های موجود در گردوغبار
- شوره، پوسته و موی حیوانات
- سم برخی حشرات، به‌ویژه زنبور و سایر حشرات گزنده
- برخی آلرژن‌های محیطی دیگر، بر اساس نظر متخصص آلرژی
انتخاب نوع آلرژن و تعیین دوز مناسب باید توسط متخصص انجام شود؛ زیرا ایمونوتراپی برای هر نوع حساسیت یا هر بیماری آلرژیک مناسب نیست.
انواع ایمونوتراپی آلرژی
ایمونوتراپی آلرژی با توجه به روش ورود آلرژن به بدن، شرایط بیمار و نظر متخصص آلرژی به دو روش اصلی انجام می‌شود: ایمونوتراپی زیرجلدی و ایمونوتراپی زیرزبانی. در هر دو روش، مقدار مشخصی از آلرژن به‌صورت تدریجی در اختیار سیستم ایمنی قرار می‌گیرد تا بدن به‌مرور زمان تحمل بیشتری نسبت به آن پیدا کند. انتخاب روش مناسب به عواملی مانند نوع آلرژی، شدت علائم، سن بیمار، بیماری‌های زمینه‌ای و امکان مراجعه منظم به مرکز درمانی بستگی دارد.
ایمونوتراپی زیرجلدی
در این روش، عصاره آلرژن از طریق تزریق در زیر پوست، معمولاً در ناحیه بازو، وارد بدن می‌شود. روند انجام ایمونوتراپی زیرجلدی به شرح زیر است:
- درمان با مقدار بسیار کمی از آلرژن آغاز می‌شود.
- دوز تزریق در فواصل مشخص و به‌تدریج افزایش می‌یابد.
- پس از رسیدن به مقدار مناسب، بیمار وارد مرحله نگهدارنده می‌شود.
- تزریق‌ها باید در مرکز درمانی و زیر نظر کادر پزشکی انجام شوند.
- پس از هر تزریق، بیمار برای مدتی تحت نظر می‌ماند تا واکنش شدید احتمالی بررسی شود.
ایمونوتراپی زیرزبانی
در این روش، آلرژن به‌صورت قطره یا قرص زیر زبان قرار می‌گیرد و پس از مدتی طبق دستور پزشک بلعیده می‌شود. ویژگی‌های ایمونوتراپی زیرزبانی شامل موارد زیر می‌شود:
- درمان با دوز پایین آغاز می‌شود.
- در برخی موارد، ادامه درمان می‌تواند در منزل انجام شود.
- مصرف دارو باید کاملاً طبق دستور متخصص آلرژی باشد.
- در صورت بروز علائم غیرعادی، بیمار باید پزشک خود را در جریان بگذارد.
به‌طور کلی، انتخاب بین ایمونوتراپی زیرجلدی و زیرزبانی به نوع آلرژی، سن بیمار، شدت علائم، شرایط پزشکی و نظر متخصص بستگی دارد.
چه افرادی نباید ایمونوتراپی انجام دهند؟
ایمونوتراپی برای همه افراد مبتلا به آلرژی مناسب نیست و پیش از شروع آن باید وضعیت سلامت بیمار توسط متخصص آلرژی بررسی شود. افراد مبتلا به آسم کنترل‌نشده یا برخی بیماری‌های قلبی و ریوی ممکن است در معرض خطر بیشتری برای بروز واکنش‌های شدید قرار داشته باشند؛ بنابراین معمولاً شروع ایمونوتراپی در این شرایط تا زمان کنترل بیماری به تعویق می‌افتد.
همچنین افرادی که به بیماری‌های زمینه‌ای کنترل‌نشده مبتلا هستند یا داروهای خاصی مانند برخی بتابلوکرها مصرف می‌کنند، باید پیش از درمان پزشک خود را در جریان قرار دهند. این داروها ممکن است شدت واکنش آلرژیک یا روند درمان واکنش‌های شدید را تحت‌تأثیر قرار دهند و نیاز به بررسی دقیق پزشکی دارند.
در دوران بارداری معمولاً شروع یک دوره جدید ایمونوتراپی توصیه نمی‌شود؛ بااین‌حال، ادامه درمانی که پیش از بارداری آغاز شده و بیمار به دوز نگهدارنده رسیده است، ممکن است در شرایط خاص امکان‌پذیر باشد. بنابراین منع مصرف ایمونوتراپی می‌تواند قطعی یا نسبی باشد و تصمیم نهایی باید بر اساس شرایط هر بیمار توسط متخصص آلرژی گرفته شود.
پرسش‌های متداول
ایمونوتراپی آلرژی چقدر طول می‌کشد؟
معمولاً درمان چند سال ادامه دارد، اما مدت دقیق آن به شرایط بیمار و نوع آلرژن بستگی دارد.
آیا ایمونوتراپی آلرژی را برای همیشه درمان می‌کند؟
این درمان در بسیاری از افراد باعث کاهش پایدار علائم می‌شود، اما تضمینی برای حذف کامل و دائمی آلرژی وجود ندارد.
آیا تزریق ایمونوتراپی دردناک است؟
تزریق معمولاً با درد خفیف همراه است و ممکن است در محل تزریق قرمزی، خارش یا تورم ایجاد شود.
آیا کودکان هم می‌توانند ایمونوتراپی انجام دهند؟
در برخی کودکان امکان انجام ایمونوتراپی وجود دارد، اما سن، نوع آلرژی و وضعیت سلامت باید توسط متخصص بررسی شود.
بعد از تزریق ایمونوتراپی چه مدت باید در مرکز درمانی ماند؟
مدت زمان تحت نظر بودن باید طبق دستور پزشک و پروتکل مرکز درمانی باشد.
بدون دیدگاه